Önemli Noktalar

Koprofaji, hayvanın kendi dışkısını (otokoprofaji) veya başka bir hayvanın dışkısını (allokoprofaji) yemesidir.
Köpeklerde prevalans %13–43 arasında bildirilmiştir; kedilerde nadirdir. Kobay, tavşan ve kemirgenlerde normal davranıştır ve engellenmemelidir.
Nedenler davranışsal, diyetsel, gastrointestinal ve iyatrojenik olabilir; iştah artıran ilaçlar önemli bir iyatrojenik nedendir.
Minimum veri tabanı: fizik (rektal dahil) muayene, davranış değerlendirmesi ve dışkı flotasyonu.
Tat aversiyonuna dayanan ürünler büyük ölçüde etkisizdir (olguların yalnızca %0–2’sinde çözülme).
En etkili davranışsal tedaviler: kaçınma, yönlendirme (redirection), yanıt ikamesi (response substitution) ve çevresel zenginleştirme.
Uygun tedaviyle çözülme bir ay içinde sağlanabilir; sahip uyumu prognozun temel belirleyicisidir.

Geçmiş

Etiyoloji

Emziren dişi köpeklerde yuvayı temiz tutmak için normal bir davranıştır. Yavrularda da kısa süreli gözlenir; bağırsak florasının kurulmasına yardımcı olduğu, çevrenin normal keşfinin parçası olduğu ve bazı besinsel gereksinimleri karşıladığı düşünülür.
Olası davranışsal nedenler: ilgi arama davranışı, uyarı/zenginleştirme eksikliği, evdeki diğer köpeklerden öğrenilen davranış, sahibin farkında olmadan pekiştirmesi, kendi kendini pekiştiren davranış (çekici koku/tat), açlık, oyun, çevresel stres ve anksiyete.
Olası diyetsel neden: tiamin eksikliği.
Olası gastrointestinal nedenler: kronik pankreatik yetmezlik ve malabsorpsiyon.
Olası iyatrojenik nedenler: iştahı artıran ilaçlar — benzodiazepinler, gabapentin, kortikosteroidler, kapromorelin, mirtazapin, fenobarbital ve trazodon.
Kalori kısıtlaması köpeklerde koprofajiyi artırmaz; koprofaji gösteren köpeklerin çoğu dengeli diyetle beslenmektedir.
Kobaylarda, tavşanlarda ve kemirgenlerde koprofaji normal davranıştır; tavşanlarda yavrular katı gıdaya başladığında ortaya çıkar. Kedilerde nadirdir.

Patofizyoloji ve Epidemiyoloji

Köpekler dışkıyı ilk kez merak, diğer köpekleri taklit, kokuya çekilme, artmış iştah (kötü emilim, malnütrisyon) veya iyatrojenik polifaji nedeniyle yiyebilir.
Devam ettirici faktörler: sahibin istemsiz pekiştirmesi (ilgi, bağırma), çevresel pekiştirme (diğer köpeklerle rekabet, hoşa giden tat), diyetsel yetersizlik (tiamin), GI hastalık (ekzokrin pankreas yetmezliği, malabsorpsiyon) ve polifajiye yol açan ilaçlar.
Başlatıcı faktör giderilse bile koprofaji, sahip veya çevre kaynaklı pekiştirme nedeniyle sürebilir.
Kobay, kemirgen ve tavşanlarda koprofaji normal sindirim davranışının parçasıdır; protein kullanımını en üst düzeye çıkarır ve B vitamini kaynağı sağlar.
Etkilenen sistemler: GI ve davranışsal (ödül [dopamin] veya uyarılma [norepinefrin, epinefrin] kaynaklı nörokimyasal veya reseptör değişiklikleri).
Prevalans köpeklerde %13–43 (tüm kategoriler), %16 (yalnızca kendi türü) ve %50 (herbivor + kendi türü) olarak bildirilmiştir. Bir çalışmada köpeklerin %23’ü en az bir kez, %16’sı >6 kez dışkı yemiştir.

Risk Faktörleri

Pet shop’tan satın alınma, açlık öyküsü, kötü diyet, anksiyete bozuklukları
Yeme bozuklukları (pika, bitki yeme), “açgözlü yiyiciler”
Evde ≥2 köpek bulunması; evde koprofaji yapan başka bir köpeğin varlığı
Kedi dışkısı yeme
Koprofaji riski; boy, vücut ağırlığı, kanin sefalik indeks, dışarıda geçirilen süre, bahçeden dışkı toplama sıklığı, besleme programı, vitamin/enzim takviyesi, yalnız veya insanlarla geçirilen süre, egzersiz miktarı, eğitim miktarı, vücut kondisyon skoru, tuvalet eğitimi düzeyi veya kompulsif bozukluklarla ilişkilendirilmemiştir.
Sık eşlik eden durumlar: anksiyete bozuklukları, pika, bitki yeme ve dışkı tüketimine bağlı intestinal parazitizm.

Klinik Değerlendirme

Sinyalment ve Öykü

Her yaş, ırk ve cinsiyetten köpek getirilebilir. Büyük köpekler (>24 kg), av köpekleri (sporting), hound ve terrier ırkları daha sık getirilebilir. Yaş yatkınlığı yoktur.
Kısırlaştırılmamış dişiler kısırlaştırılmamış erkeklerden daha sık koprofaji yapabilir. Erkeklerde kastrasyon koprofajiyi artırabilirken, dişilerde ovariohisterektomi insidansı etkilemez.
Koprofaji köpek, insan, at (özellikle taylar), kedi (nadiren), insan dışı primatlar, tavşan (sekotrof) ve sıçanlarda bildirilmiştir.
Klinik öykü şunları içermelidir: diyet ayrıntıları; edinim şekli (pet shop, yetiştirici); progresyon; koprofaji sıklığı; davranış sırasında sahibin varlığı ve tepkisi; tüketilen dışkının kaynağı (yabani hayvan, başka köpek, kedi); tüketim öncesi, sırası ve sonrasındaki davranış; evdeki diğer hayvanların sağlığı; davranış başlamadan önce iştah artırabilecek ilaç kullanımı; tüketim yeri (bahçe, yürüyüş).
Sahipler doğrudan dışkı yediğini bildirebileceği gibi, kum kabında veya pedlerde daha az dışkı gördüklerini de söyleyebilir. Çok hayvanlı evlerde sorumlu hayvanı ayırt etmek zor olabilir; doğru değerlendirmenin tek garantisi doğrudan gözlemdir.

Klinik Tablo ve Fizik Muayene

Koprofaji yapan köpekler genellikle: <2 günlük dışkıyı yer, öğün sırasında “açgözlü yiyici”dir, pika ve bitki yeme de gösterebilir, >4 yaşındadır ve anksiyeteli olma olasılığı daha yüksektir.
Kobaylar günde 200 kez kadar koprofaji yapabilir; dışkıyı yerden veya doğrudan anüsten alabilirler.
Fizik muayene genellikle normal sınırlardadır; altta yatan GI hastalık varsa abdominal palpasyon ağrı oluşturabilir. Diğer bulgular ilişkisiz durumlarla ilgilidir.

Tanısal Yaklaşım

Ayırıcı Tanılar

Tiamin eksikliği, intestinal parazitler, besinsel olarak yetersiz diyet
İlgi arama davranışı, uyarı/zenginleştirme eksikliği, öğrenilmiş (pekiştirilmiş) davranış
Kendi kendini pekiştiren davranış (çekici koku/tat), açlık, oyun
Çevresel stres, iyatrojenik neden, anksiyete

Tanı Yöntemleri

Minimum veri tabanı: rektal muayene dahil fizik muayene, davranış değerlendirmesi ve dışkı flotasyonu.
Değerlendirmenin tamamlanması için ideal olarak CBC, serum biyokimya profili, serbest tiroksin (T4) ve idrar tahlili yapılmalıdır.
GI paneli, B12, folat, fekal tripsin, kanin pankreatik lipaz immünreaktivitesi (cPLI) ve ± Giardia spp fekal antijen testi endike olabilir.
GI tutulumu şüphesinde pankreatik ve GI fonksiyon testleri ve/veya görüntüleme yapılmalıdır.

Tedavi ve Yönetim

Genel Yaklaşım

Tat aversiyonuna dayanan ürünler sıklıkla etkisizdir; etkilenen köpeklerin yalnızca %0–2’sinde klinik bulgular çözülür.
En etkili davranışsal tedaviler: kaçınma, yönlendirme, yanıt ikamesi ve çevresel zenginleştirme.
Kobay, tavşan ve kemirgenlerin koprofaji yapması engellenmemelidir; engellenirse kilo kaybı, lif sindiriminde azalma ve dışkıyla mineral atılımında artış gibi olumsuz sonuçlar olasıdır.
Mümkünse iştah artıran tüm ilaçlar kesilmelidir.
Medikal: endike ise antiparaziter tedavi ve GI tanısal araştırma; polifajiye neden olan ilaçların kesilmesi.
Nutrisyonel: dengeli bir diyetle beslenme; yüksek lifli, daha sindirilebilir bir diyet koprofajiyi azaltmaya yardımcı olabilir.
Enfeksiyon kontrolü: dışkı hemen toplanmalı ve evdeki tüm köpeklere antiparaziter uygulanmalıdır. Koprofajik köpeklerin insanları (yüz, el) yalaması önlenmeli; temas sonrası eller ve etkilenen bölgeler yıkanmalıdır.
Bakım spektrumu: aktif gözetim ve kaçınma olmadan, altta yatan neden davranışsal değilse bile davranışın çözülmesi olası değildir.

Kaçınma

Sahipler dışkı yeme fırsatını ortadan kaldırabilir: doğrudan gözetim yokken köpeği tasmalı veya ev içinde tutmak; kendi dışkısını yemiyorsa yeni temizlenmiş bir bahçeye çıkarmak; yakın gözetimle tek başına tasmalı yürüyüş yaptırmak, dışkıyı hemen toplamak ve defekasyondan hemen sonra köpeğin dikkatini dağıtmak.
Sepet ağızlık eğitimi yardımcı olabilir. Ağızlık, köpek etkin şekilde soluyabildiği sürece ideal olarak kapalı ön yüzlü olmalıdır. Diğer kaçınma önlemleri olmadan tek başına kullanılırsa köpek ağızlıktan dışkı yemeye çalışacaktır.
Değişken pekiştirmeden (yanıtın öngörülemeyen sayıda tekrardan sonra pekiştirildiği güçlü bir pekiştirme türü) kaçınmak için, davranış sönene kadar köpeğin tedavi süresince bir kez bile işlenmemiş dışkı yememesi gerekir; bu, köpek çimleri veya çalıları koklarken sahibin son derece dikkatli olmasını gerektirir.

Yönlendirme ve Yanıt İkamesi

Yönlendirme: sahipler, köpeğin dışkı bulunması olası alanlarda yeri kokladığını gördüklerinde dikkatini oyuncak veya ödülle başka yöne çekebilir.
Yanıt ikamesi: köpeğe dışkı bulduğunda alternatif bir davranış (oturma, göz teması kurma) öğretilir ve bu davranış yüksek değerli bir ödülle tutarlı biçimde pekiştirilir.
Koprofajide yanıt ikamesi basit görünmesine rağmen yanlış uygulandığında koprofaji olasılığını artırabilir; bu prosedür için sahibin pozitif pekiştirme temelli bir köpek eğitmenine yönlendirilmesi önerilir.
“Yüksek değerli” (köpek için dışkıdan daha değerli veya heyecan verici) bir pekiştireç seçilmelidir. Yanıt ikamesi güçlü bir yanıtı korumak için köpeğin yaşamı boyunca sürekli pekiştirilmelidir. Eğitim süresince köpeğin hiçbir aşamada dışkıyı tüketebilecek kadar yaklaşmasına izin verilmemelidir.
Yeni davranış önce dışkı yokken öğretilir. Köpek eğitim ortamında dışkısız olarak davranışta akıcı hale geldiğinde (istendiğinde 10 denemenin 9’unda hemen yapması) bir sonraki aşamaya geçilir.
Köpeğin farkında olduğu ancak yönelmesine veya tüketmesine izin vermeyecek uzaklıktaki dışkıların bulunduğu alanlarda çalışılır; zamanla köpeğin dışkıya daha çok yaklaşmasına izin verilir ve davranış farklı ortamlarda tekrarlanır.
Sonunda dışkı varlığında davranış kendiliğinden sergilenir; sahip bu davranışı pekiştirmeye devam etmelidir.

Çevresel Zenginleştirme

Köpeğin yeterince uyarılmadığı olasılığına karşı iç ortam zenginleştirilmeli; özellikle oral zenginleştirme cihazlarına (mama ve bulmaca oyuncakları) dikkat edilmelidir.
Artırılmış egzersiz, bulmaca oyuncakları, itaat veya numara dersleri, araba gezileri, av dürtüsüne yönelik oyuncaklar, parklara veya halka açık yerlere geziler (agresyon yoksa ve köpeğin anksiyetesini artırmıyorsa) ve artırılmış oyun anksiyeteyi azaltabilir ve oral ihtiyaçları karşılayabilir.
Öğün sırasında yeme hızı mama ve bulmaca oyuncaklarıyla yavaşlatılmalıdır.

Hasta Sahibi Eğitimi

Ceza (bağırma, köpeği yakalama) ve sitronella tasmaları davranış sıklığını başlangıçta azaltabilir, ancak uzun dönem sonuçları kötüdür; sıklıkla sahipten korkmaya (tedaviyi zorlaştırır) ve dışkıyı gizlice yemeye yol açar.
Tat aversiyonuna dayanan ürünler doğrudan dışkıya uygulanabilir veya ürün talimatına göre diyete eklenebilir. Diyete ekleniyorsa evdeki tüm köpekler tedavi edilmelidir. Sonuçlar değişkendir; genç köpeklerde daha etkili olabilir.
Önleme: yemeyi yavaşlatan bulmaca ve mama oyuncakları; besinsel olarak dengeli diyet; çok köpekli evlerde tüm hayvanların sağlığının sahip tarafından izlenmesi — erken GI hastalık, genel sağlık değişiklikleri ve koprofajiye yatkınlık yaratabilecek dışkı değişikliklerinin fark edilmesi için.

İzlem

Antiparaziter programına göre dışkı muayeneleri yapılır.
Tam çözülmeyi sağlamak için çözülene kadar 2 haftada bir izlem görüşmesi yapılmalıdır. Görüşmelerde koprofaji sıklığı ve reçete edilen tedavilere yanıt sorgulanmalıdır.
Uygun tedaviyle çözülme bir ay içinde sağlanabilir. Davranış paterni kronikse, altta yatan nutrisyonel veya GI hastalık varsa ya da pozitif ceza öyküsü (bağırma, vurma, yakalama, şok) varsa çözülme daha uzun sürer.
Bazı olgularda sahip bozukluğu hayvanın yaşamı boyunca yönetmek zorunda kalacaktır.
Klinik bulgular çözüldükten sonra veteriner izlemi gerektikçe yapılabilir.

Prognoz ve Komplikasyonlar

Kronik olmayan ve sahibin uyumlu olduğu olgularda prognoz iyidir.
Sahip davranışsal önerilere uymazsa bozukluğun çözülmesi zor olabilir.
Olası komplikasyonlar: GI rahatsızlık, intestinal parazit enfeksiyonu, enfeksiyöz hastalık edinimi/bulaşı, dışkıyla atılan ilaçların tüketimine bağlı ilaç toksisitesi ve sahipte tiksinti — bu durum insan-hayvan bağının bozulmasına ve olası terke yol açabilir.
Zoonotik risk, köpeğin parazit yumurtası ve diğer zoonotik patojenleri içeren dışkı tüketmesiyle sınırlıdır.

Coprophagia (Koprofaji)