Önemli Noktalar
- Köpeklerde DM esas olarak insülin eksikliğine (otoimmün insülitis, pankreatit) bağlıdır; insülin direnci daha az sıklıkta primer nedendir.
- Komplike sendromlar (DKA, hiperglisemik hiperozmolar sendrom) yaşamı tehdit eder.
- Tanı: kalıcı açlık hiperglisemisi (çoğu olguda >200–250 mg/dL) + klinik uyum; glukozüri destekler ama yokluğu dışlamaz.
- Tedavi temeli insülin replasmanıdır; oral hipoglisemikler önerilmez. Başlangıç dozları tipik 0,25–0,5 U/kg q12h (detemir daha düşük: 0,1 U/kg q12h).
- Prognoz sahip uyumu, komplikasyonlar (katarakt, İYE) ve komorbiditelere (hiperadrenokortisizm, pankreatit) bağlıdır.
Tanım, Etiyoloji ve Patofizyoloji
- Otoimmün lenfositik insülitis / serum otoantikorları (GAD65, IA-2, proinsülin) bazı olgularda; pankreatit komplike olmayan DM’nin ≈%30, DKA’nın ≈%40’ına katkıda bulunabilir.
- İnsülin direnci: obezite, stres, cerrahi, ağır hastalık; progestojenler/medroksiprogesteron (GH uyarımı); glukokortikoidler; streptozotosin (β toksini); neoplazi/pankreatektomi; nadir konjenital DM.
- İnsidans ≈13/10.000 köpek-yıl; prevalans ≈%0,3–1,3. Ortalama tanı yaşı ≈8,6 yıl.
- Yüksek/orta risk ırklar: Cairn terrier, Samoyed, miniature schnauzer, Yorkshire terrier. Düşük risk: boxer, German shepherd, golden retriever.
- Komorbiditeler: katarakt, deri hastalıkları, hiperadrenokortisizm, nöropati, pankreatit, İYE.
Klinik
- Major: PU/PD, kilo kaybı; inkontinans/ev eğitimi kaybı, noktürnal huzursuzluk. Daha az: iştah değişimi, letarji, GI bulgular, görme/deri/nöromusküler sorunlar; diabetojenik ilaç veya östrus/gebelik öyküsü.
- Komplikasyonlar: hipoglisemi (insülin sonrası), katarakt/üveit/KCS/retinopati, İYE belirtileri, deri hastalıkları; periferik nöropati kedilerden daha seyrek.
- Muayene nonspesifik: dehidratasyon, kilo kaybı, hepatomegali, katarakt, piyoderma/otitis; pankreatitte abdominal ağrı.
Tanı
- Tercihen 10–12 saat açlık sonrası ≥2 zaman noktasında hiperglisemi. Hafif hiperglisemi (<200 mg/dL) nondiyabetik nedenleri dışlatır.
- Fruktozamin üst sınır ≈350–375 µmol/L; HbA1c nondiyabetik ≤%4 (assay’e göre). Tanı için zorunlu değildir.
- Keton: BHB (kan) ve asetoasetat (idrar); orta–şiddetli elevasyon DKA’yı düşündürür.
- Sık lab: hipertrigliseridemi/hiperkolesterolemi, ALT/AST/ALP artışı; CBC sıklıkla normal veya komplike DM’de inflamatuar; İYE’de piyüri/bakteriüri.
- Elektrolit: hiponatremi (psödohiponatremi formülü aynı), hipokalemi, hipomagnezemi; insülin sonrası hipofosfatemi/hipokalemi kötüleşebilir — parenteral K/PO4 takviyesi endikasyonu.
- Görüntüleme komplike/komorbid olgularda. Ayırıcı: stres/anksiyete, glukokortikoid, hiperadrenokortisizm, feokromositoma, hipertiroidi (nadir köpekte).
Tedavi
- Komplike olmayan, iştahlı/hidrate köpek: ayaktan insülin. Hafif–orta dehidratasyon: IV kristaloid. Komplike DM: yoğun bakım.
- Evde insülin başlangıç (örnek)
- NPH, lente, glargin: 0,25–0,5 U/kg q12h
- PZI: 0,25–0,5 U/kg q12h (≈%40’ında q24h mümkün olabilir)
- Detemir: 0,1 U/kg q12h
- U300 glargin: 0,4 U/kg q12–24h; degludec U100/U200: 0,5 U/kg q24h
- İnsan U100 ve veteriner U40 formülasyonlar etkilidir — şırınga/konsantrasyon uyumu kritik
- Acil CRI
- 2,2 U/kg regular U100 → 250 mL %0,9 NaCl; 7–10 mL/saat; hedef 125–250 mg/dL; 1–2 mL/saat ayar
- Etkinlik: klinik düzelme + metabolik düzelme + glukoz kontrolü. Günlük değişkenlik nedeniyle tek glukoz eğrisine aşırı güvenme; interstisyel monitör avantajlı olabilir.
- Beslenme: dengeli diyet, tutarlı öğün (tipik q12h, insülinden hemen önce); çözünmeyen lif postprandiyal hiperglisemiyi blunte edebilir. Diyet tek başına tedavi değildir.
- Oral hipoglisemik/sensitizer önerilmez.
Prognoz ve İzlem
- Komplike olmayan, insülinle tedavi edilen köpekte genel prognoz iyidir; sağkalım geniş aralıkta değişir. Komplike DM/ağır komorbidite: kötü prognoz.
- Stabil: 3–4 ayda bir değerlendirme. İnsülin direnci: >2 U/kg veya doz artmasına rağmen kötü kontrol (hiperadrenokortisizm vb.).
- Fruktozamin ≈10–14 gün; HbA1c ≈120 gün ortalamasını yansıtır. Direkt glukoz izlemi (eğri veya CGM) zaman-etki profili için gereklidir.
- Komplikasyonlar: kalıcı hiperglisemi, hipoglisemi, katarakt, enfeksiyon, polinöropati, komplike DM.
|
