Geçmiş ve Patofizyoloji

Tanım

Seboreya, anormal keratinizasyondan kaynaklanan; artmış yağlanma (seborrhea oleosa), artmış skuam oluşumu ve kserozis (seborrhea sicca) veya her ikisi ile karakterize bir deri hastalığıdır.
Seboreik dermatit, deri inflamasyonuna ek olarak artmış yağlanma veya artmış skuam oluşumunu ifade eder.
Seboreya primer veya sekonder olabilir.

Nedenler ve Etiyoloji

Primer seboreya, epidermal kornifikasyon ve keratinizasyonu (proliferasyon, diferansiyasyon, deskuamasyon) bozan kalıtsal bir hastalıktır.
- Köpeklerde primer seboreya en sık Amerikan Cocker Spaniel, İngiliz Springer Spaniel, West Highland White Terrier ve Basset Hound ırklarında görülür.
- Kedilerde en sık İran (Persian), Himalaya ve Egzotik Kısa Tüylü ırklarında görülür.
Sekonder seboreya, primer bir nedene bağlı olarak epidermis ve foliküler epitelin proliferasyon, diferansiyasyon veya deskuamasyonundaki değişikliği ifade eder. Hemen hemen tüm deri hastalıkları seboreik deri lezyonlarına yol açabilir.
- İnflamatuvar deri hastalıkları, artmış inflamatuvar sitokinlere bağlı olarak sıklıkla epidermal hiperplaziye yol açar. Örnekler:
  - Atopik dermatit
  - Kontakt dermatit
  - Ektoparazit enfestasyonu (ör. demodikozis, sarkoptik uyuz)
  - Epitelyotropik lenfoma
- Endokrin bozukluklar, hem kutanöz lipid profillerini hem de hücresel proliferasyon kinetiğini etkileyen hormon profili değişikliğine neden olur; örnekler:
  - 17-OH progesteron düzensizlikleri
  - Hiperadrenokortisizm
  - Hiperprogesteronizm
  - Hipotiroidizm
- Beslenme bozukluklarında, normal epidermal proliferasyon ve diferansiyasyon için gerekli esansiyel yağ asitleri, vitaminler ve minerallerin uygun düzey ve oranları eksiktir. Örnekler:
  - Malabsorpsiyon/maldigesyon hastalığı
  - Dengesiz diyet
  - Çinko yanıtlı dermatoz
- Çevresel faktörler şunlardır:
  - Kurutucu ajanlarla (ör. benzoil peroksit bazlı ürünler) aşırı yıkama
  - Düşük ortam nemi

Patofizyoloji

Primer seboreya kalıtsal bir hastalıktır.
Seboreya olgularının çoğu, altta yatan çeşitli primer hastalıklara sekonderdir (bkz. Nedenler ve Etiyoloji).

Etkilenen Sistemler ve Yapılar

Kulak kanallarını döşeyen deri dahil integüman sistemi (otitise yol açabilir)
Etiyolojiye bağlı olarak diğer vücut sistemleri de etkilenebilir.

Epidemiyoloji

Seboreya köpeklerde yaygındır ve dünya genelindeki köpek popülasyonlarında görülür.
- Anekdotal olarak, hipersensitivite reaksiyonları (ör. çevresel, besin, pire) ve sekonder enfeksiyonlar altta yatan en yaygın nedenlerdir.
Kedilerde primer seboreya nadirdir ve sekonder seboreyanın insidansına ilişkin spesifik veri bulunmamaktadır.

Bulaşma

Seboreya diğer hayvanlara bulaşıcı değildir; ancak sekonder seboreyanın bazı olası nedenleri bulaşıcı olabilir (bkz. Nedenler ve Etiyoloji).

Genetik Özellikler

Bazı ırklar primer seboreyaya predispozedir.
- İran kedilerinde otozomal resesif kalıtım şekli gösterilmiştir.
Sekonder seboreyanın aşağıdaki nedenleri için genetik bir bileşen olası görülmektedir:
- Köpek atopik dermatiti
- Hipotiroidizm, olası veya kesin hiperkortizolizm (ör. hiperadrenokortisizm) ve alopesi X dahil endokrin hastalıklar
- Beslenme bozuklukları (ör. çinko yanıtlı dermatoz)

Risk Faktörleri

Risk faktörleri altta yatan etiyolojiye göre değişir.

Sık Görülen Eşlik Eden Durumlar

Primer seboreyada, sekonder enfeksiyon gelişme olasılığının artması dışında sık görülen eşlik eden bir durum yoktur.
Sekonder seboreyanın bazı etiyolojilerinde eşlik eden durumlar bulunur.
- Tüm sekonder seboreya olgularında kapsamlı bir fizik muayene gereklidir.
- Şüphelenilen altta yatan nedene bağlı olarak ek tanısal testler de yapılmalıdır.
Etkilenen derinin değişmiş lipid profili nedeniyle sekonder Malassezia spp. aşırı çoğalması yaygındır.
Sekonder yüzeyel piyoderma yaygındır.

Sinyalment, Türler ve Öykü

Primer seboreya konjenitaldir ve genellikle genç hastaları etkiler.
- En sık Amerikan Cocker Spaniel, İngiliz Springer Spaniel, West Highland White Terrier ve Basset Hound ırklarında görülür
- Kedilerde nadirdir ancak İran, Himalaya ve Egzotik Kısa Tüylü kedilerde bildirilmiştir
Sekonder seboreya, altta yatan nedene bağlı olarak her yaş ve ırktan köpek ve kedide görülebilir (bkz. Nedenler ve Etiyoloji).

Irk

Bazı ırklar, aşağıdakilere sekonder seboreya gelişimi açısından daha yüksek risk taşır:
- Alerjik dermatit
  - Boston Terrier
  - Boxer
  - Cocker Spaniel
  - Dalmaçyalı
  - İngiliz Bulldog
  - Fransız Bulldog
  - Alman Çoban Köpeği
  - Labrador Retriever
  - Lhasa Apso
  - Minyatür Schnauzer
  - Pug
  - West Highland White Terrier
  - Yorkshire Terrier
- Hipotiroidizm
  - Airedale Terrier
  - Cocker Spaniel
  - Doberman Pinşer
  - Golden Retriever
  - İrlanda Setteri
  - Labrador Retriever
  - Old English Sheepdog
  - Shetland Çoban Köpeği
- Hiperadrenokortisizm
  - Boxer
  - Boston Terrier
  - Dachshund
  - Kaniş (Poodle)
  - Shih Tzu
  - Yorkshire Terrier
- Çinko yanıtlı dermatoz
  - Alaskan Malamute
  - Sibirya Husky
  - Diğer arktik ırklar

Klinik Öykü

Primer seboreya
- Belirtiler yaşamın erken döneminde ortaya çıkar ve hasta yaşlandıkça ilerler.
- Etkilenen köpekler seboreik klinik belirtiler nedeniyle tipik olarak 12-18 aylıkken getirilir.
  - İlerleyici pullanma ile mat tüy örtüsü veya giderek kötüleşen kötü kokulu, yağlı tüy örtüsü
  - Kaşıntı
  - Tırnak tutulumu olasılığı
- Kediler tipik olarak çok erken yaşta (2-3 günlük) etkilenir.
  - Yüz kıvrımlarında ve kulaklarda debris birikimi
  - Tüm vücutta yağlanma ve skuam
  - Birbirine yapışmış kıllar
Sekonder seboreyanın, altta yatan nedenlerin çeşitliliği nedeniyle spesifik bir klinik öyküsü yoktur.

Klinik Prezentasyon

Primer seboreya
- Köpekler: Lezyonlar tipik olarak yüz, ventral boyun, patiler, abdomen ve kaudal sırtta belirgindir.
- Kediler: Lezyonlar tüm vücutta gelişir ve mumsu debris birikimi tipik olarak yüz kıvrımlarında ve kulaklarda görülür.
Sekonder seboreya
- Lezyonlar, altta yatan primer nedene bağlı olarak fokal, multifokal veya diffüz olabilir.

Fizik Muayene Bulguları

Klinik belirtiler tipik olarak diffüzdür. Nadir olgularda seboreya pinna kenarlarında lokalize olabilir veya fokal plaklar şeklinde görülebilir.
Seruminöz otitis eksterna
Deri ve tüy örtüsünde yağlanma
Likenifikasyon (sıklıkla sekonder Malassezia spp. aşırı çoğalmasıyla ilişkili)
Skuam (pullanma)
Kserozis (derinin kuruluğu)

Altta Yatan Nedene Göre Bulgular

Alerjik dermatit
- Eritem
- Kaşıntı
Alopesi X
- Alopesi
- Aşırı pullanma
- Alttaki deride hiperpigmentasyon
Hiperadrenokortisizm
- Alopesi
- Serum ALP aktivitesinde artış
- Palpe edilebilir hepatomegali
- Poliüri/polidipsi
- Sarkık karın görünümü
- Temporal kas atrofisi
- Kalsinozis kutis
- Proteinüri
Hipotiroidizm
- Sıcak arama davranışı
- Letarji
- Kilo artışı
- Mat/kırılgan tüy örtüsü
Beslenme yetersizliği
- Pullanma
- Kötü, bakımsız tüy örtüsü
Çinko yanıtlı dermatoz
- Pati yastıkçıkları, periokuler bölge ve burun-ağız bölgesinde (muzzle) kabuklanma

Tanı

Ayırıcı Tanılar

Primer seboreya
- Primer seboreyanın klinik belirtileri sekonder seboreyanınkiyle aynı olduğundan tanı ekarte etme yoluyla konur.
- Primer seboreyanın ayırıcı tanıları arasında köpek iktiyozisi ve West Highland White Terrier'lerin epidermal displazisi yer alır.
Sekonder seboreya
- Sekonder seboreyanın altta yatan pek çok olası nedeni vardır; bunlar arasında:
  - Ektoparazitler (ör. demodikozis, keyletiyelozis, sarkoptik uyuz)
  - Hipersensitivite reaksiyonları (ör. pire, besin, çevresel)
  - Endokrin bozukluklar (ör. hiperadrenokortisizm, hipotiroidizm)
  - Enfeksiyon (ör. bakteriyel, Malassezia spp., dermatofitoz)
- Altta yatan nedenin belirlenmesi zor olabilir ancak tedavi için hayati önem taşır.

Tanı Yöntemleri ve Prosedürleri

Demodikozis ve sarkoptik uyuz dahil ektoparazitleri ekarte etmek için deri kazıntıları
Dermatofitozu ekarte etmek için mantar kültürü, mantar PCR'ı ve/veya trikogram
Baskı (impresyon) preparatları/sitoloji
- Seboreyalı hastalar sekonder bakteriyel piyoderma veya Malassezia spp. dermatitine predispozedir ve bunlar sıklıkla eşlik eder.
Altta yatan nedeni belirlemek için gerektiğinde tanısal testler
- Abdominal ultrasonografi
- Tam kan sayımı (CBC) ve serum biyokimya profili
- Düşük doz deksametazon supresyon testi
- İdrar analizi
- Deri biyopsisi
- Tiroid testleri (ör. tiroksin [T4], serbest T4, tiroid stimülan hormon)

Tedavi ve Yönetim

Medikal

Primer seboreya tedavi edilemez ve yönetim bireysel hastaya göre değişir.
- Kedilerde etkili bir tedavi bildirilmemiştir.
  - Hafif etkilenen kediler, köpeklerde kullanılan topikal tedavilerden (aşağıda listelenmiştir) fayda görebilir.
Sekonder seboreyada, tüm hastalarda altta yatan nedenin tedavisi endikedir.
Tedavide topikal tedaviler kullanılmalıdır.
- Yazarın deneyimine göre, kükürt/salisilik asit bazlı şampuanlar dahil keratolitik ve keratoplastik topikal tedaviler en sık kullanılanlardır.
  - Kükürt ve salisilik asit, hem seborrhea sicca hem de seborrhea oleosa üzerinde sinerjistik etki gösterir.
  - Salisilik asit deri pH'ını düşürerek stratum corneum keratininin absorbe edebildiği su miktarını artırır. Ayrıca hücreler arası bağlantılar üzerindeki doğrudan etkisiyle deskuamasyonu etkiler.
- Uygun keratinizasyonu yeniden sağlayan topikal tedaviler (seramid veya fitosfingozin içeren ürünler) de faydalıdır.
  - Ürünler etiket talimatlarına göre kullanılabilir; durulamadan önceki temas süresi tipik olarak 5-10 dakikadır.
- Seborrhea oleosa için benzoil peroksit içeren yağ giderici ürünler faydalıdır ancak özellikle haftada iki kereden sık kullanıldığında aşırı kuruluğa (aşırı pullanma olarak gözlenir) neden olabilir.
- Esansiyel yağ asidi karışımları içeren topikal spot-on tedaviler mevcuttur.
- Sekonder enfeksiyon varsa, antimikrobiyal ajanlara ek olarak antiseboreik bileşenler içeren topikal ürünler tipik olarak uygundur.
  - Antiseboreik bileşenler arasında kükürt, salisilik asit, seramidler, fitosfingozin, benzoil peroksit, bazı yağ asitleri ve selenyum sülfit bulunur.
Sentetik retinoidler (A vitamini aktivitesine sahip sentetik moleküller)
- Epidermal etkileri arasında epitel dokularının proliferasyonu, büyümesi ve diferansiyasyonunun düzenlenmesi yer alır.
- Sentetik retinoidler ayrıca prostaglandin düzeylerini azaltır, humoral ve hücresel immüniteyi modüle eder ve hücresel adezyon ile iletişim üzerinde yararlı etkiler gösterir.
- Ciddi derecede teratojeniktir
  - Kullanımı düşünülüyorsa hasta sahipleri risk konusunda bilgilendirilmelidir.
- Magistral (compounding) eczaneler dışında temin edilmesi zordur
- Hasta sahiplerinde olası advers etkiler ve reçetelendirmeyle ilgili güçlükler nedeniyle sistemik retinoidler günümüzde veteriner hekimlikte nadiren kullanılmaktadır.
- Anekdotal olarak, sentetik retinoidler sekonder seboreyada yaygın olarak kullanılmaz ancak topikal tedavilere yanıt vermeyen primer seboreyada faydalı olabilir.

Bakım Spektrumu

Sekonder seboreyanın primer nedenini belirlemeye yönelik tanısal araştırma reddedilirse, hastanın konforunu artırmak için sekonder klinik belirtileri hafifletmeye yönelik topikal tedaviler kullanılabilir (bkz. Medikal).

Hasta Sahibi Eğitimi ve Ev Bakımı

Hasta Sahibi Bilgilendirme Notu

Primer seboreya ömür boyu süren, tedavi edilemeyen konjenital bir hastalıktır.
- Etkilenen hastalar üretimde kullanılmamalıdır.
- Sağlıklı görünümlü bir deriyi korumak ve deri lezyonlarını kontrol altında tutmak için ömür boyu önemli düzeyde idame bakımı (ör. sık yıkama, kulak temizliği) ve tedavi gerekecektir.
Sekonder seboreya altta yatan primer bir nedene bağlıdır ve neden teşhis edilip yönetilmedikçe büyük olasılıkla devam edecek ve nüks edecektir.
Seboreyanın tedavisinde topikal tedaviler kullanılır.
- Hastalar yıkanırken serin su kullanılmalı ve maksimum etkinlik için medikal şampuanların durulamadan önce 5-15 dakika deriyle temas etmesine izin verilmelidir.

Klinik İzlem ve Takip

Süregelen Veteriner Bakım Sıklığı

İlk kontrol muayenesi, özellikle sekonder bakteriyel piyoderma veya Malassezia spp. dermatiti tedavi ediliyorsa, tedaviye başlandıktan 3-4 hafta sonra yapılmalıdır.
Kontrol muayeneleri, altta yatan nedene bağlı olarak gerektiğinde yapılmalıdır.

Takip Süresi

Sekonder seboreyanın tamamen düzelmesi ve altta yatan hastalığın kontrol altına alınması sağlanana kadar takip gereklidir.
Hastalık kontrol altına alındıktan sonra, yönetimin sürdürülmesini sağlamak için 6-12 ayda bir takip gerekir.
- Deri lezyonları nüks etmedikçe, antiseboreik şampuanla yıkama sıklığı azaltılabilir ve daha az kurutucu bir şampuan (nemlendirici şampuan) kullanılabilir.

Prognoz ve Komplikasyonlar

Primer seboreyada klinik belirtiler büyük ölçüde değişkenlik gösterebildiğinden prognoz şiddete bağlıdır.
Sekonder seboreyada prognoz altta yatan nedene göre değişir (bkz. Nedenler ve Etiyoloji).
Nadiren şampuanlara ve adjuvan topikal tedavilere karşı alerjik kontakt reaksiyonlar gelişebilir ve temas bölgesinde inflamasyona yol açabilir.
Özellikle benzoil peroksit bazlı şampuanlar kullanıldığında, sık yıkama ile aşırı kuruluk gelişebilir.
Retinoidler teratojenite ile ilişkilidir.

Korunma ve Aşılama

Primer seboreyalı hastalar üretim programlarından çıkarılmalıdır.
Sekonder seboreyalı hastalarda, altta yatan nedene bağlı olarak uygun bir şampuanla sık yıkama (en az 2 haftada bir) ve yardımcı topikal tedaviler (sprey veya köpük) nüksü önlemede faydalı olabilir.
- Yardımcı tedaviler günde bir kereye kadar kullanılabilir ancak kalıntı bırakabilir; bu nedenle tipik olarak gün aşırı kullanılır.
- Altta yatan hastalığın belirlenmesi ve yönetimi, nüksün önlenmesinde en iyi yöntemdir.

Zoonotik Değerlendirmeler

Seboreya zoonotik değildir; ancak altta yatan bazı nedenler (ör. dermatofitoz) zoonotik olabilir.

Klinik Zorluklar

Primer seboreya tedavi edilemez ve deri lezyonlarını kontrol altında tutmak için ömür boyu tedavi gerektirir.
Sekonder seboreyanın altta yatan nedenini belirlemek zor olabilir. Başarılı yönetim, altta yatan nedenin belirlenmesine ve uygun şekilde yönetilmesine bağlıdır.

Seboreya